5 yıl sonra iskan alınmazsa ne olur ?

5 Yıl Sonra İskân Alınmazsa Ne Olur?

Bir araştırmacı gözüyle bakıldığında, bir binanın ruhsata uygun şekilde tamamlanıp kullanım izni (Yapı Kullanma İzin Belgesi ya da yaygın ismiyle “iskân belgesi”) alması, yalnızca mekânın fiziksel durumu için değil; toplumsal, hukuki ve ekonomik ilişkiler için de belirleyici bir eşiktir. Bu yazıda, tarihsel arka planına değinerek ve günümüzdeki akademik/hukuki tartışmaları göz önünde bulundurarak, “beş yıl içinde iskân alınmazsa ne olur?” sorusuna detaylı bir bakış sunacağım.

Tarihsel Arka Plan: Ruhsat‑İskân Süreci ve Yapılaşma Düzenlemeleri

Türkiye’de yapılaşma süreçleri, özellikle 3194 Sayılı İmar Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde düzenlenmiştir. Ruhsat alınmasıyla başlayan süreç; inşaatın tamamlanması, teknik altyapının (elektrik, su, doğalgaz vs.) hazırlanması, projeye uygunluk ve nihayetinde belediyeden yapı kullanma izninin alınmasıyla sona erer. [1] Kanunlarda, ruhsatın verilmesinden itibaren belirli bir sürede inşaata başlanması ve tamamlanması şartları bulunur; örneğin, ruhsatın alınmasından itibaren 5 yıl içinde inşaatın bitirilmesi ve iskân alınması hususu pek çok kaynakta geçmektedir. [2] Bu tarihsel düzenleme, yapılaşmanın plansız çoğalmasını, kaçak yapılaşmayı ve altyapı eksiklerini önleme amacı taşır.

Günümüzde Akademik ve Hukuki Tartışmalar: Beş Yıllık Süre ve Sonuçları

Günümüzde akademik çalışmalar, iskân belgesinin bir gayrimenkul yatırımında, satım‑alım ve kredi gibi finansal işlemlerde taşıdığı önemi vurgulamaktadır. [3] Bu bağlamda, “5 yıl içinde iskân alınmazsa ne olur?” sorusu, pratikte şu hukuki ve ekonomik sonuçlara işaret etmektedir:

– Ruhsatın verilmesinden itibaren 5 yıl içinde iskân alınmaması durumunda, ruhsatın hükümsüz hale gelmesi ya da yapı ruhsatsız duruma düşmesi söz konusudur. [4]

– İskân belgesi olmayan bir yapı, resmi olarak “oturmaya hazır/yasal kullanıma uygun” sayılmayabilir. Bu durum, elektrik, su ve doğalgaz aboneliklerinin şantiye tarifesiyle bağlanmasına ya da hiç bağlanamamasına yol açar. [5]

– Gayrimenkulün değeri düşer, krediye uygunluğu azalır. Bankalar ve finans kuruluşları iskânsız yapıları riskli yatırım olarak değerlendirmektedir. [6]

– Belediye tarafından idari para cezası, yıkım kararı ya da eksik yapıların tamamlanması yönünde uygulamalar gündeme gelebilir. [7]

Bu sonuçlar, sadece bina sahibini değil; binada oturanları, komşularını ve dolayısıyla toplumsal yapıyı etkiler. Zira iskân alınmamış bir yapı “yasal statü belirsizliği” barındırır ve sadece teknik bir eksiklik değil, toplumsal güvenlik, değer ve ilişkiler açısından bir sorun alanı hâline gelir.

Sosyal Boyutu: İskân Süreci ve Toplumsal Etki

İskân belgesine sahip olmayan bir yapıda yaşam, bireyin “resmî yerleşiklik” hakkını etkiler. Adres kayıtları, ikametgah işlemleri, sosyal hizmetlere erişim gibi pek çok şey bu belgeye bağlı olabilir. Bu durum, özellikle kentleşme süreci içinde göç eden, yeni yerleşim alanları edinen bireyler için önemlidir. Ayrıca, toplumsal algıda “yasal degil” olarak görülen bir yapı, komşuluk ilişkilerini, mahalle yaşantısını ve yerel dayanışmayı da olumsuz etkileyebilir.

Aynı şekilde, iskân süreci geciken yapıların bulunduğu mahallelerde, yerel yönetimle vatandaş arasında güven sorunları ortaya çıkabilir. Yapıların plansız tamamlanması ya da belgesiz kullanımı, belediyelerin altyapı hizmetlerini düzenlemesini zorlaştırır ve toplumsal eşitsizlikleri pekiştirebilir.

Ekonomik & Hukuki Riskler: Yapının Sahibi ve Kullanıcısı Açısından

Yapının sahibi açısından, iskân alınmaması ağır hukuki yükler anlamına gelir: Kat mülkiyetine geçilememesi; sadece kat irtifakıyla kalınması, tapuda sınırlı haklarla işlemlerin yapılması gibi. [8] Kullanıcı açısından ise, “şantiye elektriği” tarifesiyle yüksek fatura, sigortalanamama, afet anında güvenlik disiplini eksikliği gibi riskler bulunur. Bu riskler, hem bireysel düzeyde ekonomik zarar yaratır hem de toplumsal düzeyde mahalle ve kent dinamiklerini zayıflatabilir.

Sonuç

Sonuç olarak, bir binada 5 yılı aşkın sürede iskân belgesi alınmaması, yalnızca bir belge eksikliğinden ibaret değildir. Hukuki statü kaybı, değer düşüşü, altyapı hizmetlerinde kısıtlamalar, toplumsal güvenlik ve yerleşim hakkında ciddi sorunlar anlamına gelir. Bu yüzden, yapı sahibi, kullanıcısı veya alıcısı olun fark etmeksizin, gayrimenkul ile işiniz olduğunda “iskan belgesi var mı?”, “ruhsat tarihi ne?”, “beş yıl sınırı aşıldı mı?” gibi soruları mutlaka sormak gereklidir.

Eğer siz de böyle bir yapıyla karşılaştıysanız ya da gayrimenkul alım‑satım sürecindeyseniz, yaşadığınız deneyimi paylaşarak bu konudaki farkındalığı artırabilirsiniz.

—

Sources:

[1]: https://legapro.net/iskan-nedir-nasil-alinir/?utm_source=chatgpt.com “İskan Nedir? Nasıl Alınır? | 2025”

[2]: https://emlakkulisi.com/guncel/iskan-belgesi-alma-suresi/555236?utm_source=chatgpt.com “iskan belgesi alma süresi – 02/11/2025 – Emlakkulisi.Com”

[3]: https://www.dijipol.com/blog/iskan-belgesi-ne-demek?utm_source=chatgpt.com “İskan Belgesi Ne Demek? | Dijipol”

[4]: https://ne-olur.com.tr/5-yil-sonra-iskan-alinmazsa-ne-olur?utm_source=chatgpt.com “5 yıl sonra iskan alınmazsa ne olur?”

[5]: https://turkinform.com.tr/iskan-nedir-iskan-ruhsati-onemi-ve-basvuru-sureci?utm_source=chatgpt.com “İskan nedir? İskan ruhsatı, önemi ve başvuru süreci”

[6]: https://www.sendeyim.com/ne-olur/5-yil-icinde-iskan-alinmazsa-ne-olur?utm_source=chatgpt.com “5 Yıl İçinde İskan Alınmazsa Ne Olur? – sendeyim.com”

[7]: https://www.finans365.com/haber/9228715/5-yil-icinde-iskan-alinmazsa-ne-olur?utm_source=chatgpt.com “5 yıl içinde iskan alınmazsa ne olur? – Finans 365”

[8]: https://bilgi360.com/iskan-nedir-kat-irtifaki-ve-kat-mulkiyeti-rehberi/?utm_source=chatgpt.com “İskan Nedir? Kat İrtifakı ve Kat Mülkiyeti İle İlişkisi”